Bünyan Karatay Hanı

Kısaca

• Yapı: Anadolu Selçuklu devrine ait klasik sultan hanı plan şemasına sahip anıtsal kervansaray [1, 2].
• Konum: Kayseri-eski Malatya yolu üzerinde, Kayseri ili Bünyan ilçesi Elbaşı bucağı Karadayı köyünün içindedir [1, 2].
• Tarihçe ve Bâni: Anadolu Selçuklu dönemi tarihçilerine ve vakfiyesine göre hanın kurucusu Celâleddin Karatay’dır [1]. Kitabelerine göre giriş bölümü I. Alâeddin Keykubad, avlu bölümü ise II. Gıyâseddin Keyhusrev döneminde 638 (1240-41) yılında tamamlanmıştır [1].
• Plan Düzeni: Çevresinde çeşitli mekânların yer aldığı avlulu büyük bölüm ile bunun arkasında bulunan kapalı hol bölümünden meydana gelir [1]. Beden duvarları altısı köşelerde olmak üzere on sekiz adet kule ile desteklenmiştir [1].
• Taçkapı ve Figürler: Dışa taşkın avlu taçkapısında iki aslan, iki çıplak kadın, boğa ve insan başları, köşe sütunçelerinde kuş ve aslan, niş panolarında siren kabartmaları ile kanatlı aslan ve çömelmiş insan figürlü çörtenler yer alır [1].
• İç Mekânlar: 13 metre uzunluğundaki giriş eyvanı, on beş hayvan figürlü çeşme eyvanı, ezan köşklü mescid, toprak borulu hamam ve enine yedi nefli kapalı holü bulunmaktadır [1].

Neresi?

Karatay Hanı, tarihî Kayseri-eski Malatya güzergâhında, Bünyan ilçesine bağlı Elbaşı bucağının Karadayı köyü içerisinde yer almaktadır [1, 2].

Kervansarayın beden duvarları ve tonozlu örtü sistemi bütünüyle düzgün kesme taş kaplamaya sahiptir [1]. Masif taş duvarlar, altısı köşelerde olmak üzere on sekiz adet kule ile tahkim edilmiştir [1].

Giriş cephesinde demet pâye biçiminde örgülü destek kuleleri ile yıldız biçiminde köşe kuleleri yükselirken, diğer cephelerde üçgen, sekizgen, dörtgen ve yuvarlak kesitli kuleler sıralanır [1].

Tarihçe

Anadolu Selçuklu döneminin önde gelen devlet adamlarından Celâleddin Karatay tarafından yaptırılan han, sultan hanı mimarisinin önemli yapılarındandır [1].

Yapının üzerindeki kitabelere göre giriş bölümü Sultan I. Alâeddin Keykubad, avlulu ana bölümü ise Sultan II. Gıyâseddin Keyhusrev devrinde Hicri 638 (1240-1241) yılında tamamlanmıştır [1].

Vakfiyesi günümüze ulaşan han, seyyahların ve kervanların güvenliğini, konaklamasını ve iaşesini sağlamak üzere tasarlanmış kapsamlı bir menzil yapısıdır [1, 2].

Neye benziyor?

Karatay Hanı, 13. yüzyılın ilk çeyreğinde klasik şeklini almış olan açık avlulu ve kapalı bölümlü Selçuklu sultan hanı plan şemasına sahiptir [1].

• Avlu Taçkapısı ve Şamanik Semboller: Cepheden dışa taşkın ve yüksek tutulan avlu taçkapısı, geometrik ve bitki motifli bordürlerin yanı sıra insan ve hayvan tasvirleriyle dikkat çeker [1]. Bu figürler, Orta Asya şaman geleneklerine kadar uzanan bereket getirici ve kötülüklerden koruyucu sembolik anlamlar taşır [1]. Mukarnaslı kavsarayı kuşatan bordürün bir ucunda karşılıklı iki aslan ve iki çıplak kadın kabartması, diğer ucunda üst üste boğa ve insan başları yer alır [1]. Köşe sütunçelerinin iki yüzüne kuş ve aslan, nişin iç yüzündeki panolara ise rûmî kıvrımları arasında ikişer siren kabartması işlenmiştir [1]. Giriş cephesindeki iki çörtenden biri kanatlı aslan, diğeri iki boğa kabartması arasında çömelmiş insan tasviri biçimindedir [1].
• Giriş Eyvanı ve 15 Hayvan Figürlü Çeşme: Hanın 13 metre uzunluğundaki giriş eyvanının solunda, Kayseri yakınlarındaki Hızır İlyas Köşkü’ne benzeyen özel mekân grubu ve sonradan türbe olarak düzenlenen yıldız tonozlu çeşme eyvanı bulunur [1]. Çeşme eyvanının kemeri üzerinde mukarnaslı nişler içinde fil, aslan, boğa, ejderha, kuş, tavşan gibi on beş adet küçük hayvan figürü sıralanır [1]. Giriş eyvanının avluya bakan kemerini ise ejderha başlarıyla sonuçlanan düğümlü geçme motifi kuşatmaktadır [1].
• Mescid ve Ezan Köşkü: Giriş eyvanının diğer tarafındaki kubbeli bölüm hanın mescididir [1]. Mescidin geometrik ve bitkisel bordürlü kapısı avlu cephesinde yer alır; cephenin diğer yanındaki basamakların ulaştığı kalkan duvara açılan kapı ve niş ezan köşkü işlevine sahiptir [1].
• Hamam Bölümü: Mescidin doğusundaki koridordan hamam bölümüne geçilir [1]. Hamamın külhan ocağı doğrudan beden duvarlarına açılmış olup sıcak su duvarların içindeki toprak künklerle üç mekâna dağıtılmaktadır [1].
• Kapalı Hol ve Yedi Nefli Düzen: Avlunun arkasında yer alan kapalı hol bölümü enine yedi nefli olarak düzenlenmiştir [1]. Sivri kemerli beşik tonozlarla örtülü yan nefler, daha yüksek tutulan orta nef tarafından dikine kesilmektedir [1]. Avlunun bir kenarında revak, diğer kenarında ise tonozlu odalar sıralanır [1].

Ziyaret notları

Karatay Hanı, Bünyan’ın Karadayı köyü merkezinde yer almaktadır. Kayseri-Malatya karayolundan rahatlıkla ulaşılabilen yapı, kesme taş mimarisi ve avlu içi taçkapılarıyla dışarıdan ve açık olduğu vakitlerde içeriden gezilebilir.

Avlu taçkapısındaki aslan, boğa, çıplak kadın ve siren kabartmaları ile çeşme eyvanındaki 15 hayvan figürünü net görebilmek için gün ışığının dik geldiği öğle ve ikindi saatleri tercih edilmelidir.

Kaynaklarda ziyaret saatleri ve giriş koşulları yer almamaktadır.

Ekim 2026

Kaynaklar

• [1] Karatay Hanı — TDV İslâm Ansiklopedisi (Şebnem Akalın Eryavuz, Cilt 24, 2001, s. 415-416) — https://islamansiklopedisi.org.tr/karatay-hani
• [2] Karatay Hanı — Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — https://kayseri.ktb.gov.tr/TR-54854/karatay-hani.html