Uçhisar ve Ortahisar Kaya Kaleleri

Kısaca

• Ne? Nevşehir’in Uçhisar ve Ürgüp ilçelerinde yer alan, kayalardan oyulmuş kaleler ve tarihi yapılar.
• Nerede? Kapadokya’nın en yüksek noktalarında, Göreme Tarihî Millî Parkı sınırları içinde.
• Neden önemli? Antik Çağ’dan günümüze kadar izleri görülen kaleler, doğal güzellikleriyle birlikte kültürel mirasın önemli parçaları arasında yer alır.

Giriş

Uçhisar ve Ortahisar kaya kaleleri, Kapadokya’nın doğal ve tarihi yapılarındandır. Sarp kayalıkların içine oyulmuş bu kaleler, hem stratejik savunma amaçlı hem de yerleşim alanları olarak kullanıldı. Uçhisar Kalesi, 60 metre yüksekliğinde bir taş koni üzerinde yükseliyor; Ortahisar’da ise Sivrikaya adı verilen 90 metrelik kaya kale, kasabanın merkezinde yer alıyor. Bu yapılar, antik dönemlerden günümüze kadar farklı toplulukların izlerini taşıyor.

Neresi?

Uçhisar Kalesi, Nevşehir’in Uçhisar ilçesine bağlı bir yerleşimde, 38°37′49″K 34°48′20″D koordinatlarında yer alıyor [1]. Bu koordinatlar, kuzey (K) ve doğu (D) yönlerini belirtir. Örneğin, 38°37′49″K, Ekvator’dan yaklaşık 38 derece 37 dakika 49 saniye kuzeye; 34°48′20″D ise Greenwich’in 34 derece 48 dakika 20 saniyesi doğusunda yer alır. Ortahisar ise Ürgüp ilçesinin 5 km batısında, 38°37′15″K 34°51′53″D koordinatlarında [2] bulunuyor. İkisi de Kapadokya’nın en yüksek noktalarından biri olan taş konilerin etrafında yer alıyor. Uçhisar Kalesi, Nevşehir merkezine 6 km, Ortahisar’da ise Sivrikaya kale, Ürgüp’e 20 km mesafede.

Kalelerin çevresinde, Kapadokya’nın karakteristik sivil mimari örnekleri yer alıyor: taş konilerde oyulmuş evler, soğuk hava depoları ve tarihi kiliseler. Ortahisar’da, Damsa Çayı vadisi ve Talaş Deresi gibi doğal güzellikler de ziyaretçileri bekliyor [2].

Tarihçe

Uçhisar Kalesi’nin yapım tarihi belirsiz olsa da, Roma ve Bizans dönemlerine kadar uzanıyor. Bazı kaynaklarda, kale 1. yüzyıldan önce inşa edilmiş olabileceği söylendiği gibi [1], diğerleri ise MÖ 4. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlandığını iddia ediyor. Kale, özellikle 17. yüzyılda Hristiyan keşişler tarafından savunma amaçlı kullanıldı.

Ortahisar Kalesi (Sivrikaya), Etiler zamanında oyulmuş ve 1200 metre rakımda yer alıyor [2]. Kale, hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanıldı. 1985 yılında UNESCO Dünya Mirasları Listesi’ne alınan Göreme Tarihî Millî Parkı’nın parçası olan Ortahisar, aynı zamanda Kapadokya’nın kültürel ve coğrafi merkezi olarak tanımlanıyor [2].

Tarihsel olarak, Uçhisar’da Güvercinlik Vadisi (Vasil Potamus) adıyla bilinen bir bölge vardı. Bu vadide, 1970’lere kadar kuş gübresi üretimi için oyulmuş kuş evleri bulunuyordu [3]. Ortahisar’da ise Hallaç Manastırı ve Sarıca Kilisesi gibi tarihi yapılar, bölgeye uzun yıllardır hizmet verdi.

Uçhisar Kalesi’nin tarihini daha derinlemesine incelemek istersek, Hittitlerin bu bölgedeki etkisinden bahsetmek gerekir. [3]’te belirtildiği gibi, Güvercinlik Vadisi, antik dönemde Vasil Potamus adıyla biliniyordu ve Bizans İmparatorluğu’nun savunma stratejilerinin bir parçasıydı. Hittitler, MÖ 1600-1200 yılları arasında Anadolu’da hüküm süren antik bir uygarlıktır. Bu bölge, onların etkisi altındaydı ve doğal kayalıkların savunma amaçlı kullanılmasında rol oynadı. 7. yüzyıldan itibaren Bizans, İslam’ın yayılmasını önlemek amacıyla burada bir koruma bölgesi oluşturdu. Kayalıkların doğal güzelliği ve gizliliği, bu bölgenin savunma amaçlı kullanılmasının temel nedenlerinden biriydi.

Selçuklu döneminde ise, kalelerin stratejik önemi arttı. [3]’te bahsedildiği gibi, Selçuklar, MÖ 11. yüzyılda Anadolu’ya gelen ve bölgeyi yöneten bir Türk devletidir. Selçuklular, ticari ve askeri amaçlı karavanseraylar inşa etti. Karavanseraylar, yolculuk yapan tüccarların ve askerlerin dinlenme ve korunma alanlarıdır. Bu dönemden kalma yapıların bazıları, günümüze kadar ulaşmış ve tarihi dokunuşlarını korumuştur.

Neye benziyor?

Uçhisar Kalesi, 60 metre yüksekliğinde bir taş koni üzerinde yükseliyor [3]. Kale, doğal kayalardan oyulmuş ve içine ince geçitlerle bağlantılı oda ve salonlar barındırıyor. Bu geçitler, Bizans döneminden kalma olabilir; kaleye girenler, tarihi bir mağara sistemini keşfeder [3]. Kalede, 6. yüzyıldan kalan St. Basil Kilisesi de yer alıyor. Bu kilise, taş koninin içine oyulmuş ve girişe ulaşmak için zorlu bir yürüyüş gerektiriyor [3].

Ortahisar’da Sivrikaya kale, 90 metre yüksekliğinde ve taş konilerin en büyük örneklerinden biri. Kale, doğal kayalardan oyulmuş ve içine kilise, depo ve evler barındırıyor [4]. Kaledeki Cambazlı Kilise, 13. yüzyıldan kalan çapraz-kare planlı bir yapı; duvarlarda freskler yer alıyor. Freskler, tarihsel bağlamda, kiliselere veya binalara süslü resimlerin çizilmesiyle yapılan bir sanattır [4]. Ortahisar’da ayrıca, Üzümlü Kilise adı verilen 8. veya 9. yüzyıldan kalan bir kilise de bulunuyor [4].

Her iki kalede de, taş konilerin içine oyulmuş evler ve soğuk hava depoları dikkat çeker. Bu depolarda, portakal, elma, patates gibi ürünler saklanıyor. Depoların duvarları, tuf (püskül taş) ile inşa edilmiş ve sıcaklık sabit kalacak şekilde tasarlandı [2]. Tuf, bir tür püskül taştır; bu taş, doğal kayalardan elde edilir ve inşaatlarda dayanıklılık sağlar.

Uçhisar Kalesi’nin mimari detaylarına dair daha fazla bilgi vermek gerekirse, kaledeki taş işçiliği ve mekân düzeni dikkat çekicidir. Kale, doğal kayalardan oyulmuş bir yapı olmasına rağmen, içine ince geçitlerle bağlantılı oda ve salonlar barındırıyor. Bu geçitlerin bazıları, Bizans döneminden kalma olabilir. Kaledeki taş işçiliği, sadece doğaya uyum sağlamanın ötesinde, aynı zamanda estetik bir değer taşıyor.

Ortahisar’da Sivrikaya kale, taş konilerin en büyük örneklerinden biri. Kale, doğal kayalardan oyulmuş ve içine kilise, depo ve evler barındırıyor [4]. Kaledeki Cambazlı Kilise, 13. yüzyıldan kalan çapraz-kare planlı bir yapı; duvarlarda freskler yer alıyor. Ortahisar’da ayrıca, Üzümlü Kilise adı verilen 8. veya 9. yüzyıldan kalan bir kilise de bulunuyor [4].

Her iki kalede de, taş konilerin içine oyulmuş evler ve soğuk hava depoları dikkat çeker. Bu depolarda, portakal, elma, patates gibi ürünler saklanıyor. Depoların duvarları, tuf (püskül taş) ile inşa edilmiş ve sıcaklık sabit kalacak şekilde tasarlandı [2].

Ziyaret notları

• Çalışma saati: Uçhisar Kalesi’nin açık olduğu saatler hakkında resmî bilgi mevcut değildir. Ortahisar’da Sivrikaya kale, turistler için sabah ve öğleden sonra açıktır [4].
• Ücret: Kalelere giriş ücreti hakkında doğrudan bilgi verilmemiş.
• Ulaşım: Uçhisar, Nevşehir merkezine 6 km mesafede; Ortahisar ise Ürgüp’e 5 km uzaklıkta. Her iki kale de otobüs veya özel araçla ulaşılabilir [1][2].

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Uçhisar Kalesi’ne giden yolda, taş konilerin içine oyulmuş evler ve kiliseler ziyaret edilebilir. Bu yapılar, tarihi bir turun parçası olabilir [3].
• Ortahisar’da Sivrikaya kale, kasabanın merkezinde yer alıyor. Kaleye giden yolda, yöredeki diğer tarihi kiliseler ve soğuk hava depolarına da uğranabilir [4].

Ekstra Bilgiler

Uçhisar Kalesi’nin çevresinde, Kapadokya’nın karakteristik sivil mimari örnekleri yer alıyor. Bu yapılar, taş konilerden oyulmuş evler ve soğuk hava depoları şeklinde ifade ediliyor [2]. Ortahisar’da ise, Damsa Çayı vadisi ve Talaş Deresi gibi doğal güzellikler ziyaretçileri bekliyor.

Uçhisar Kalesi’nin tarihsel önemi, sadece mimari değerleriyle değil, aynı zamanda kültürel mirasına da dayanıyor. Kaledeki taş işçiliği ve mekân düzeni, antik Çağ’dan günümüze kadar farklı toplulukların izlerini taşıyor.

Ortahisar’da Sivrikaya kale, taş konilerin en büyük örneklerinden biri. Kale, doğal kayalardan oyulmuş ve içine kilise, depo ve evler barındırıyor [4]. Kaledeki Cambazlı Kilise, 13. yüzyıldan kalan çapraz-kare planlı bir yapı; duvarlarda freskler yer alıyor. Ortahisar’da ayrıca, Üzümlü Kilise adı verilen 8. veya 9. yüzyıldan kalan bir kilise de bulunuyor [4].

Kaynaklar

• [1] “Uçhisar Kalesi - Vikipedi”, https://tr.wikipedia.org/wiki/U%C3%A7hisar_Kalesi
• [2] “Ortahisar, Ürgüp - Vikipedi”, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ortahisar,_%C3%9Crg%C3%BCp
• [3] “Uçhisar - Wikipedia”, https://en.wikipedia.org/wiki/U%C3%A7hisar
• [4] “Ortahisar, Nevşehir - Wikipedia”, https://en.wikipedia.org/wiki/Ortahisar,_Nev%C5%9Fehir