Tyana Su Kemerleri ve Antik Kenti

Kısaca

• Yapı: Antik Tyana kenti merkezi su iletim sistemine ait taş su kemerleri ve antik havuz kalıntıları [1, 2].
• Konum: Niğde ili Kemerhisar ve Bahçeli yerleşimleri sınırlarında [1, 2].
• Tarihçe ve Dönem: Hititler devrinde Tuwanuwa adıyla bilinen kent, M.Ö. 30 - M.S. 395 yıllarını kapsayan Roma Dönemi’nde yoğun yapılaşmayla tarihinin en önemli evresini yaşamış; Roma İmparatorluğu devrinde iki kez Güney Kapadokya Krallığı’nın başkentliğini yapmıştır [2]. M.S. 213 yılında İmparator Caracalla tarafından Roma kolonisi haline getirilmiştir [1].
• Su Sistemi ve Hidrolik: Sistem kentin yaklaşık 4 kilometre kuzeydoğusundaki Roma Havuzu ile başlar [1]. Havuz, suyunu hemen yanındaki Köşk Höyük kaynak suyundan alır [1]. Su havuzdan kemerlerin başladığı Bahçeli mevkiine kadar yer altı kanalıyla iletilmiş, buradan su kemerlerine aktarılarak doğal eğimle antik kente ulaştırılmıştır [1].
• Kemer Mimarisi: Su kemerleri, kaba yontulmuş büyük taş bloklardan harçsız olarak tek katlı inşa edilmiştir ve uzunluğu yaklaşık 1.2 kilometredir [1].
• Arkeolojik Kazılar ve Koruma: Antik kentte 2000 yılından itibaren İtalya Padova Üniversitesi’nden Prof. Dr. Guido Rosada başkanlığındaki bir ekip tarafından bilimsel kazılar sürdürülmektedir [2]. 2021 yılı itibariyle Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türk Tarih Kurumu destekleriyle su kemerlerinin rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri tamamlanmıştır [1].

Neresi?

Antik Tyana kenti, Kemerhisar kasabasının büyük bir bölümünün altında kalmıştır [2]. Günümüz Kemerhisar yerleşimine adını veren en önemli kalıntılar bu su kemerleridir [1].

Kentin su sisteminin başlangıç noktası olan Roma Havuzu ise kentin yaklaşık 4 kilometre kuzeydoğusunda, Bahçeli sınırları içerisinde yer almaktadır [1, 2]. Kasabanın içinden başlayan su kemeri hattı, Bahçeli kasabası sınırları içerisindeki Roma Havuzuna kadar uzanır [2].

Ören yeri bütünüyle I., II. ve III. dereceli arkeolojik sit alanı olarak koruma altındadır [2].

Tarihçe

M.Ö. 2. bin yılın ilk yarısından itibaren yerleşim gören kent, Hititler döneminde Tuwanuwa, Roma devrinde ise Tyana adıyla anılmıştır [1, 2].

Doğu ve batı medeniyetleri arasındaki geçiş noktası olmasından dolayı pek çok kez tahrip edilmiş ve modern kentleşmeyle karşılaşmıştır; buna karşın kentin su ihtiyacını karşılamaya yönelik inşa edilen havuz ve su kemerleri halen büyük oranda korunmaktadır [1].

Tyana en parlak çağını Roma Dönemi’nde yaşamıştır [1]. Bu dönemde saraylar, tapınaklar ve su kemerleriyle büyük bir kent konumundadır; Roma devrinde iki kez Güney Kapadokya Krallığı’nın başkentliğini yapmıştır [2].

Roma İmparatorluk Dönemi’nde Hadrianus’tan başlayarak Severuslar Dönemi’ne kadar kente verilen önem arkeolojik buluntulardan açıkça görülmektedir [1]. M.S. 213 yılında İmparator Caracalla tarafından Roma kolonisi haline getirilmiş, Caracalla döneminde kentte çeşitli imar faaliyetleri gerçekleştirilmiştir [1].

Kentin su kemerlerinin tarihlendirilmesi konusunda kaynaklarda iki ayrı bilgi yer almaktadır: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü metninde kemerlerin M.S. 2. yüzyıl Hadrian ve Trajan dönemine ait olduğu belirtilmektedir [2]. Buna karşın Roma Havuzu’nda, kanallarda ve su kemerlerinde yapılan kazılar sonucunda ele geçen arkeolojik bulgular ve antik kaynaklar, Roma Havuzu ve su kemerlerinin M.S. 3. yüzyılın başlarında inşa edilmiş olduğunu ortaya koymuştur [1].

Kasabanın muhtelif yerlerinde bulunan önemli heykeltıraşlık eserler ile mimari parçalar Niğde Müzesi’nde sergilenmektedir [2].

Neye benziyor?

Tyana su iletim sistemi, Roma İmparatorluk döneminin kentsel su ihtiyacını karşılayan merkezi mühendislik yapısıdır [1].

• Roma Havuzu ve Köşk Höyük Kaynağı: Sistemin başlangıcı, kentin yaklaşık 4 km kuzeydoğusundaki Roma Havuzu’dur [1]. Havuz, suyunu hemen yanındaki Köşk Höyük kaynak suyundan almaktadır [1]. Dikkat çekici boyutları ve mermer kaplamalarıyla havuz, bir su toplama rezervuarı olmanın yanında anıtsal bir işleve de sahiptir [1].
• Yer Altı Kanal Sistemi: Havuzda toplanan su, kente doğrudan kemerlerle aktarılmaz [1]. Su, havuzdan su kemerlerinin başladığı Bahçeli’ye kadar yer altı kanalı yardımıyla taşınmıştır [1]. Araştırmalar sırasında bu su kanalının kalıntıları belgelenmiştir [1].
• Tek Katlı Taş Kemer Dizisi: Su, yer altı kanalından su kemerlerine aktarılarak doğal eğimle antik kente getirilmiştir [1]. Yaklaşık 1.2 kilometre uzunluğa sahip olan su kemerleri, kaba yontulmuş büyük taş bloklardan harçsız olarak tek katlı inşa edilmiştir [1]. Roma’nın güçlü siyasi otoritesini ön plana çıkaran kemerler kentin su ihtiyacını karşılamıştır [1].
• Kentsel Doku İçindeki Kalıntılar: Antik kent saraylar, tapınaklar ve yerleşim birimleriyle büyük bir kent konumunda olmakla birlikte, kalıntıların büyük bölümü Kemerhisar kasabasının altında kalmıştır; su kemerleri ve Bahçeli’deki Roma Havuzu günümüze kadar ulaşabilmiş korunmuş yapılar arasındadır [1, 2].

Ziyaret notları

Tyana su kemerleri Kemerhisar yerleşimi içerisinde açık alanda bulunmaktadır ve gün boyu incelenebilmektedir. Bahçeli kasabasındaki anıtsal Roma Havuzu ile Kemerhisar arasındaki su iletim hattı, Roma dönemi su mimarisini yerinde görmek isteyen gezginler için açık bir arkeolojik rota sunar.

Kemerhisar’da bulunan heykeltıraşlık eserler ile mimari parçalar Niğde Müzesi’nde sergilenmektedir [2].

Kaynaklarda ziyaret saatleri ve giriş koşulları yer almamaktadır.

Ekim 2026

Kaynaklar

• [1] Tyana Antik Kenti Su Kemerleri ve Roma Havuzu Üzerine Genel Bir Değerlendirme — Hüsamettin Hayri Şener, Kısmet Bacak, Osman Doğanay (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 2023) — https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/1323267
• [2] Tyana Ören Yeri — Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — https://nigde.ktb.gov.tr/TR-74408/oren-yerleri.html