Uzunköprü

Yayın Tarihi: Ekim 2026

Kısaca

• Ne: Sultan II. Murad devrinde Ergene Nehri ile Şoldrak ve Kırkkavak dereleri üzerine kurulan, 174 gözlü ve tarih köşkülü anıtsal Osmanlı taş köprüsü [1].
• Nerede: Edirne’nin Uzunköprü ilçe merkezinde, Ergene Nehri üzerinde [1, 2].
• Neden önemli: 1392 metrelik özgün uzunluğu, 174 kemeri, sel yaranları, kûfî yazıları ve figüratif taş kabartmalarıyla dikkat çeken anıtsal bir yapıdır [1].

Eski adı Ergene olan bugünkü Uzunköprü ilçesine adını veren anıtsal yapı, Ergene Nehri üzerinde XV. yüzyılın ortalarına doğru inşa edilmiştir [1, 2]. Âşıkpaşazâde’ye ve ondan naklen Hoca Sâdeddin Efendi’nin Tâcü’t-tevârîh’ine göre 829 (1426), Ravzatü’l-ebrâr’a göre ise 831 (1427-28) yılında yapımına başlanmış ve 847 (1443) yılında tamamlanmıştır [1]. Varna zaferinden sonra Edirne’ye dönen Sultan II. Murad ve beraberindekilerle birlikte açılışı yapılan köprüde zafer ve fener alayları düzenlenmiş, mevlidler okutulmuştur [1].

Tarihsel Bağlam ve Yapım Süreci

Yapımı on altı veya on sekiz yıl süren köprü, Sultan II. Murad devrinde Timurtaş Bey ile oğlu Osman Çelebi ve kardeşi Gazi İshak Bey nezaretinde Mimar Muslihuddin ile Usta Mehmed tarafından kurulmuştur [1].

Köprü Eskiköy, Kuleliburgaz, Taşçıarnavut köyleriyle Kestanbolu ve Süleymaniye köyleri ocaklarından getirilen taşlarla inşa edilmiştir [1]. Yapının mermer üzerine celî sülüs hatlı inşa kitâbesi mevcuttur [1]. II. Abdülhamid zamanında yapılan bir onarım sırasında köprü üzerindeki bu kitâbe, Gazi Mahmud Bey veya Köprübaşı Çeşmesi diye adlandırılan çeşme üzerine konulmuştur [1]. Köşelerinde rozetler yer alan iki satırlık kitâbede Sultan II. Murad ismi ile 847 (1443) tarihi, sağ üst köşesinde de “Bu köprü yüz yetmiş dört gözdür” şeklinde bir cümle yer almaktadır [1].

Köprünün menba tarafında korkuluk taşları arasına yerleştirilmiş bir kitâbe sütunu vardır; orta kısmında dikdörtgen bir çerçeve içinde yazı izleri görülmekteyse de tahrip yüzünden okunamamaktadır [1]. İsmail Hakkı Balkas, Kırkkavak deresi üzerine rastlayan gözlerinden birinin üstünde mimara ait diğer bir kitâbenin daha bulunduğunu bildirmiş, ancak bu kitâbe günümüze ulaşamamıştır [1].

Mühendislik Çözümleri ve Taşkın Mimarisi

Köprü ilk yapıldığında 1392 metre uzunluğunda ve 5,24 metre genişliğinde iken günümüzde uzunluğu 1238,55 metre, genişliği ise 6,90 metredir [1]. 174 gözden meydana gelen köprüde en büyük kemer açıklığı 14 metreyi bulmaktadır [1]. Arazinin dolmasıyla günümüzde 164 gözü açık kalmıştır [1].

Köprü kemerleri sivri ve yuvarlak formda olup 147 ve 148 numaralı kemerler diğerlerine oranla daha geniş ve yüksektir [1]. Menba ve mansab taraflarındaki sel yaranlar (mahmuzlar) üçgen şeklindedir; üzerlerinde yedi adet tahliye gözü vardır [1].

Ergene Nehri, Şoldrak ve Kırkkavak dereleri üzerinde yer alan köprü, topografik durum ve teknik zorunluluk gereği altı adet inişli çıkışlı bir şekilde ele alınmıştır [1]. Yapının büyük gözünün menba ve mansab taraflarında iki un değirmeninin olduğu bilinmektedir; bunlardan menba tarafında yer alanı 1956 taşkınında yıkılmıştır [1]. 1970’li yıllarda Karayolları tarafından üzerinden iki arabanın geçebilmesi için tabliye konsolları büyütülmüş, korkuluklar ince tutularak dıştan dışa 1,70 metre kadar genişletilmiştir [1].

Taş Tezyinatı, Hayvan Figürleri ve Tarih Köşkü

Süsleme özellikleri bakımından oldukça dikkat çeken köprünün ayakları arasındaki kısımlarda ve köprü ayaklarıyla kemerlerin kilit taşları üzerinde birbirinden farklı geometrik, bitkisel, yazı ve figüratif bezemeler görülmektedir [1].

Bunların içinde özellikle kartal, kuş, fil ve üç aslan figürleriyle kûfî karakterde üç defa tekrarlanan “Ali” yazısı dikkat çekicidir [1]. Başları yuvarlak bir çerçeve ortasında birleştirilen üç aslan figürünün yanı sıra büyük gözün üstünde yer alan üçgen cumbanın korkuluğuna 1972 yılı onarımı sırasında işçiler tarafından bir aslan kabartması daha yapılmıştır [1]. Kuyruğu sırtına paralel durumdaki bu aslan bir zincirle bağlı şekilde tasvir edilmiş olup arkasında bir saksı ve bir dal görülmektedir; diğer yüzünde ise bir fil kabartması bulunmaktadır [1].

Kemer kilit taşlarında altıgen bir çerçeve içinde kûfî karakterde üç defa tekrarlanarak “Ali” adının baş harfleri ortada birleştirilmiştir; kemerlerden birinin kilit taşı üstünde ise bir çerçeve içinde “el-Mülkü lillâh” ibaresi yer almaktadır [1]. Köprünün ana gözü üstünde bir tarih köşkü, ayrıca 40-41 ile 102-103 numaralı kemerlerin üzerinde iki adet seyir balkonu bulunmaktadır [1]. Köprünün doğu ucu yakınında mansab yüzünde sekizgen içinde bir yıldız ve yapraklı dal kabartması bulunmaktaydı, ancak su borusu geçmesi sebebiyle tahrip olmuştur [1]. Köprünün korkuluklarında yirmi sekiz adet yuvarlak taş mevcuttur [1].

Cisr-i Ergene İmarı ve Vakıf Eserleri

Sultan II. Murad, Cisr-i Ergene adıyla anılan bu yerleşime köprü ile cami, imaret, medrese, kervansaray, hamam, otuz üç dükkân, yağhâne, bozahâne, bezirhâne, mumhâne, üç çeşme ve iki su değirmeni inşa ettirmiştir [1].

Köprünün başında Mahmud Baba Sultan Tekkesi yer almaktaydı [1]. Bu yapılardan günümüze sadece köprü ile Murâdiye Camii, şadırvan, hamam ve Gazi Mahmud Bey Çeşmesi ulaşabilmiştir [1]. Ayrıca köprünün sağ kanadındaki korkuluk taşlarının bir kısmı 1908’de belediye tarafından söktürülerek şehir içindeki çeşmelerin inşasında kullanılmıştır [1].

Onarım Tarihçesi

Köprü inşasından bugüne kadar Fâtih Sultan Mehmed, II. Bayezid, II. Osman, II. Mahmud ve II. Abdülhamid dönemlerinde ve 1928, 1964, 1972 yıllarında onarım görmüştür [1]. Evliya Çelebi’ye göre inşasından on dört yıl sonra yıkılan bir gözü onarılmıştır [1].

II. Osman devrine ait tamiri hakkında Murâdiye Camii kitâbesinden bilgi edinilen köprünün tarih köşkünde II. Mahmud dönemiyle ilgili bir tamir kitâbesi vardır [1]. Yunan işgali sırasında kazılmış olan bu kitâbenin yerine sonradan yeni bir kitâbe yerleştirilmiştir [1]. Köprünün sol başında yine II. Mahmud onarımına ilişkin bir meşrutiyet kulesi bulunmaktadır [1].

Sıkça Sorulan Sorular

• Uzunköprü ne zaman ve kim tarafından yaptırılmıştır?
  Sultan II. Murad devrinde 1426-1443 (829-847) yılları arasında inşa edilmiştir [1].
• Köprünün mimarları ve nezaretçileri kimlerdir?
  Timurtaş Bey, Osman Çelebi ve Gazi İshak Bey nezaretinde Mimar Muslihuddin ile Usta Mehmed tarafından kurulmuştur [1].
• Köprünün özgün ve güncel boyutları nelerdir?
  İlk yapıldığında 1392 m uzunluğunda ve 5,24 m genişliğindeyken, günümüzde 1238,55 m uzunluğa ve 6,90 m genişliğe sahiptir [1].
• Köprüde kaç adet kemer gözü bulunur?
  174 gözden meydana gelmekte olup arazinin dolmasıyla günümüzde 164 gözü açıktır [1].
• Köprü üzerindeki kabartma ve yazılar nelerdir?
  Kartal, kuş, fil, üç aslan figürleri, kûfî “Ali” yazıları ve “el-Mülkü lillâh” ibaresi yer almaktadır [1].

Kaynaklar

• [1] UZUNKÖPRÜ - TDV İslâm Ansiklopedisi (Dr. Nesrin Çiçek Akçıl, Cilt 42, s. 266-267), https://islamansiklopedisi.org.tr/uzunkopru—ergene
• [2] EDİRNE - TDV İslâm Ansiklopedisi (Prof. Dr. Semavi Eyice, Cilt 10, s. 425-431), https://islamansiklopedisi.org.tr/edirne